ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

του Ιδρύματος Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

ΕΔΔΑ, Βερβελέ κατά Ελλάδος (26.8.2025): Κρίθηκε αναποτελεσματικό το αποζημιωτικό βοήθημα του ν. 4239/2014

Λίγο πριν το τέλος του Αυγούστου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) εξέδωσε απόφαση-σταθμό για το ζήτημα των χρονοβόρων δικών, στην υπόθεση Βερβελέ κατά Ελλάδος (26.8.2025). Μια εργαζόμενη σε δημόσιο νοσοκομείο χρειάστηκε να περιμένει σχεδόν δεκαεννέα χρόνια για να ολοκληρωθεί στα ελληνικά δικαστήρια η διαμάχη της σχετικά με μισθολογικές αξιώσεις. Από την πρώτη αγωγή του 2001 έως την αμετάκλητη απόφαση του Αρείου Πάγου το 2020, η υπόθεση πέρασε από δύο βαθμούς δικαιοδοσίας και τον αναιρετικό έλεγχο. Η εργαζόμενη προσέφυγε στο Στρασβούργο, υποστηρίζοντας ότι η δίκη της ξεπέρασε κατά πολύ τα όρια του «εύλογου χρόνου» που εγγυάται το άρθρο 6 §1 της ΕΣΔΑ και ότι το αποζημιωτικό βοήθημα του ν. 4239/2014 δεν της πρόσφερε πραγματική επανόρθωση.

Το ΕΔΔΑ τη δικαίωσε. Η ιδιαιτερότητα της απόφασης δεν περιορίζεται στη διαπίστωση παραβίασης του δικαιώματος σε δίκη εντός εύλογου χρόνου· έγκειται στο ότι το Δικαστήριο προχώρησε σε ουσιαστική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του μηχανισμού που θεσπίστηκε το 2014 για να αποζημιώνονται οι διάδικοι σε χρονοβόρες δίκες. Διαπίστωσε ότι ο νόμος 4239/2014, όπως εφαρμόστηκε από τα ελληνικά δικαστήρια, δεν εξασφάλιζε στους πολίτες ουσιαστική αποκατάσταση της βλάβης.

Η υπερβολική διάρκεια των δικών δεν είναι νέο ζήτημα για τη χώρα και έχει επανειλημμένα οδηγήσει σε καταδίκες από το ΕΔΔΑ. Ήδη από το 2010, το Δικαστήριο είχε χαρακτηρίσει τις καθυστερήσεις διαρθρωτικό πρόβλημα, μέσα από τις πιλοτικές αποφάσεις Βασίλειος Αθανασίου (διοικητικές υποθέσεις), Μιχελιουδάκης (ποινικές υποθέσεις) και Γλυκαντζή (πολιτικές υποθέσεις). Ως προς τις ποινικές και πολιτικές υποθέσεις (και εκείνες του Ελεγκτικού Συνεδρίου), η Ελλάδα αντέδρασε με τον ν. 4239/2014, που εισήγαγε αποζημιωτικό μηχανισμό για όσους υφίστανται βλάβη από τις καθυστερήσεις. Στην υπόθεση Ξυνός κατά Ελλάδας (2014), λίγους μήνες μετά τη θέσπιση του νόμου 4239/2014, το Στρασβούργο χαιρέτισε καταρχήν την πρωτοβουλία, επεσήμανε, ωστόσο, ορισμένες αδυναμίες και επιφυλάχθηκε ως προς την εφαρμογή του.

Τα χρόνια που ακολούθησαν, η εφαρμογή του νόμου αποδείχθηκε ανεπαρκής, σύμφωνα με το ΕΔΔΑ. Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οι αιτούντες όφειλαν να καταθέτουν χωριστές αιτήσεις σε κάθε βαθμό δικαιοδοσίας, γεγονός που κατακερμάτιζε την εξέταση της υπόθεσης και τους επιβάρυνε υπέρμετρα. Τα ελληνικά δικαστήρια ερμήνευαν συχνά αυστηρά την έναρξη και τη λήξη μιας δίκης, ενώ ακόμη και όταν επιδίκαζαν αποζημίωση, τα ποσά ήταν χαμηλά. Οι αιτούντες μάλιστα καταδικάζονταν να καταβάλουν δικαστικά έξοδα όταν η αίτησή τους γινόταν μερικώς δεκτή.

Όλα αυτά οδήγησαν το Στρασβούργο στο συμπέρασμα ότι το ένδικο βοήθημα του ν. 4239/2014, όπως εφαρμόζεται, δεν εξασφαλίζει επαρκή και κατάλληλη αποκατάσταση· επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί «αποτελεσματικό» κατά την ΕΣΔΑ. Η διαπίστωση αυτή έχει κρίσιμη διαδικαστική συνέπεια: οι πολίτες που θεωρούν ότι οι υποθέσεις τους εκκρεμούν υπερβολικά δεν πρέπει να επιχειρήσουν την εξάντληση του συγκεκριμένου ενδίκου βοηθήματος πριν προσφύγουν στο ΕΔΔΑ, καθώς αυτό θεωρείται αλυσιτελές. Μπορούν πλέον να στραφούν απευθείας στο Στρασβούργο, επικαλούμενοι παραβίαση του άρθρου 6 §1.

Η απόφαση Βερβελέ κατά Ελλάδος στέλνει σαφές μήνυμα: η τυπική θέσπιση ενός μηχανισμού δεν αρκεί όταν αυτός δεν ανταποκρίνεται στις ουσιαστικές απαιτήσεις της Σύμβασης. Η Ελλάδα καλείται όχι μόνο να διορθώσει τις αδυναμίες του ν. 4239/2014, αλλά και να λάβει μέτρα που θα διασφαλίσουν ότι οι πολίτες διαθέτουν πραγματικά και ουσιαστικά μέσα επανόρθωσης απέναντι στις καθυστερήσεις της Δικαιοσύνης.

Το Δελτίο Τύπου του ΙΜΔΑ διαθέσιμο και σε pdf αρχείο εδώ.