ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

του Ιδρύματος Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

Απόφαση του ΕΔΔΑ στην υπόθεση

Scuderoni κατά Ιταλίας

(23.9.2025)

Η σημερινή απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην υπόθεση Scuderoni κατά Ιταλίας ανέδειξε σοβαρές ελλείψεις στην αντίδραση των ιταλικών αρχών σε καταγγελίες ενδοοικογενειακής βίας.

Από τον Φεβρουάριο του 2018, η προσφεύγουσα είχε προσφύγει στα πολιτικά και ποινικά δικαστήρια. Οι καταγγελίες της αφορούσαν απειλές -πολλές φορές εκτοξευόμενες μπροστά στο ανήλικο παιδί τους- συνεχή παρενόχληση και παρακολούθηση, καθώς και ψυχολογική και σωματική βία σε βάρος της. Παρά τη σοβαρότητα των καταγγελιών, οι αρχές δεν αντέδρασαν με την απαιτούμενη ταχύτητα, επιμέλεια και αποτελεσματικότητα, εκθέτοντας σε κίνδυνο την προσφεύγουσα και το παιδί της. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η Ιταλία παραβίασε τις θετικές της υποχρεώσεις βάσει των άρθρων 3 και 8 της ΕΣΔΑ, λόγω της ανεπαρκούς αλλά και αργοπορημένης αντίδρασης στις καταγγελίες ενδοοικογενειακής βίας.

Ειδικότερα, στο πλαίσιο των διαδικασιών ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων, η εκδίκαση της αίτησης σχετικά με την επιμέλεια του τέκνου και τη χρήση της οικογενειακής κατοικίας καθορίστηκε με υπέρμετρη καθυστέρηση εννέα μηνών, ενώ το αίτημα για την έκδοση προστατευτικής διάταξης απορρίφθηκε χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση κινδύνου. Αναφερόμενο στην έκθεση αξιολόγησης της GREVIO για την Ιταλία, το ΕΔΔΑ σημείωσε ότι η βία κατά των γυναικών και των παιδιών συχνά παρουσιάζει έξαρση μετά από έναν χωρισμό. Οι ρυθμίσεις σχετικά με το δικαίωμα επικοινωνίας και τη διαμονή αποτελούν συχνό μέσο διαιώνισης τόσο της σωματικής όσο και της ψυχολογικής βίας. Συχνά χρησιμοποιούνται ως εργαλείο άσκησης συνεχούς ελέγχου επί της πρώην συντρόφου, μετατρέποντας τις επαφές μεταξύ των δύο γονέων σε μορφή βίας μετά τη διάσταση/χωρισμό. Στην παρούσα υπόθεση, φαίνεται ότι οι αρμόδιες αρχές δεν έλαβαν επαρκώς υπόψη αυτό το στοιχείο, το οποίο η προσφεύγουσα είχε ρητά επισημάνει, κατ’ επανάληψη, σε όλα τα ένδικα βοηθήματα και τις καταγγελίες της.

Στην ποινική διαδικασία παρατηρήθηκε αδικαιολόγητη βραδύτητα, καθώς μεσολάβησαν δύο μήνες μέχρι την καταχώριση της μήνυσης, ενώ η διαδικασία διήρκεσε συνολικά τέσσερα έτη, με διαδοχή τεσσάρων δικαστών, γεγονός που υπονόμευσε την αποτελεσματικότητα της έρευνας. Οι ιταλικές αρχές δεν προέβησαν σε αυτόνομη και προ-ενεργητική αξιολόγηση του κινδύνου, ούτε αναγνώρισαν την ιδιαίτερη δυναμική και τα ειδικά χαρακτηριστικά της ενδοοικογενειακής βίας, μολονότι υπήρχαν σαφείς ενδείξεις επαναλαμβανόμενων απειλών, παρενόχλησης και σωματικής επίθεσης.

Το ΕΔΔΑ συμμερίστηκε τις ανησυχίες της GREVIO για την ύπαρξη ευρέως διαδεδομένης δικαστικής πρακτικής, η οποία συνίστατο στην υποβάθμιση της βίαιης συμπεριφοράς: α) όταν αυτή εκδηλωνόταν σε σύντομο χρονικό διάστημα, στο τέλος μιας σχέσης, χωρίς προηγούμενα καταγεγραμμένα περιστατικά, και αποδιδόταν σε ένα «παροδικό ξέσπασμα θυμού», ή β) όταν το θύμα προέβαλε ενεργή αντίσταση. Η πρακτική αυτή οδηγούσε τα εθνικά δικαστήρια να επαναχαρακτηρίζουν τη βία ως απλή «συζυγική διαμάχη», απαξιώνοντας τη σοβαρότητά της.

Εν προκειμένω, δεν πραγματοποιήθηκε καμία σε βάθος αξιολόγηση των καταγγελιών για ψυχολογική και σωματική βία, για παρεμπόδιση της άσκησης του δικαιώματος επικοινωνίας της προσφεύγουσας, ούτε για οικονομική βία. Το εθνικό δικαστήριο, με εσφαλμένη αξιολογική κρίση, χαρακτήρισε τις καταγγελλόμενες συμπεριφορές ως «κακοπροαίρετα επεισόδια» ή διαπροσωπικές συγκρούσεις, απορρίπτοντας αδικαιολόγητα την αξιοπιστία της προσφεύγουσας, παρά την ύπαρξη ιατρικού πιστοποιητικού εκδοθέντος αμέσως μετά από επίμαχο περιστατικό.

Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι οι παραλείψεις αυτές καταδεικνύουν έλλειψη δέουσας επιμέλειας και μη τήρηση της υποχρέωσης των αρχών να εξασφαλίσουν έγκαιρη και αποτελεσματική προστασία έναντι της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας, με αποτέλεσμα την παραβίαση των ως άνω διατάξεων της Σύμβασης. Η απόφαση υπογραμμίζει την ανάγκη για άμεσες, επιμελείς και αποτρεπτικές ενέργειες εκ μέρους των κρατών, ώστε να αντιμετωπίζεται η βία κατά των γυναικών με τη σοβαρότητα που απαιτείται από το διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το Δελτίο Τύπου του ΙΜΔΑ διαθέσιμο και σε pdf αρχείο εδώ.