Την Τρίτη 26 Μαΐου 2026, το Ίδρυμα Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΙΜΔΑ) διοργάνωσε με επιτυχία το διεθνές συνέδριο με τίτλο “From Unravelling Commitments to Reinforcing Universality: Reaffirming International Human Rights Law amid Withdrawal and Backsliding” στο Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης» του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Το συνέδριο συγκέντρωσε εξέχοντες ομιλητές και ομιλήτριες από τον ακαδημαϊκό χώρο και από ποικίλους διεθνείς θεσμούς, με στόχο την εξέταση της σημερινής κατάστασης του διεθνούς δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Την εναρκτήρια ομιλία πραγματοποίησε ο Πρόεδρος του ΙΜΔΑ, Καθηγητής Λίνος-Αλέξανδρος Σισιλιάνος, ο οποίος αναφέρθηκε στις αυξανόμενες προκλήσεις που αντιμετωπίζει το διεθνές σύστημα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και υπογράμμισε τη σημασία της πολυμερούς συνεργασίας, του εποικοδομητικού διαλόγου και της συλλογικής δέσμευσης για την ενίσχυση της οικουμενικότητας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η κεντρική ομιλία της Αντιπροέδρου του ΕΔΔΑ, κατά τη διάρκεια της δεύτερης θεματικής ενότητας. Η Δικαστής αναφέρθηκε στις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζει το σύστημα της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, εστιάζοντας στις εξελισσόμενες συζητήσεις γύρω από την ερμηνεία και εφαρμογή των κρατικών υποχρεώσεων. Αντλώντας παραδείγματα από την πρόσφατη νομολογία του ΕΔΔΑ, ιδίως στους τομείς της μετανάστευσης και του ασύλου, ανέλυσε τον τρόπο με τον οποίο ζητήματα όπως η εθνική ασφάλεια, η δημόσια τάξη και η κοινωνική συνοχή αντιμετωπίζονται τόσο στη νομολογία του Δικαστηρίου όσο και στον ευρύτερο δημόσιο διάλογο. Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της διαφύλαξης της θεσμικής αξιοπιστίας του συστήματος της Σύμβασης, της διασφάλισης μεθοδολογικής συνέπειας και της διατήρησης δημόσιας εμπιστοσύνης στην αποτελεσματική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρώπη.

Το συνέδριο οργανώθηκε γύρω από τρεις αλληλένδετες θεματικές ενότητες, οι οποίες κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων — από τα φαινόμενα αποχώρησης κρατών από διεθνείς συμβάσεις και οργανισμούς και τις εσωτερικές πιέσεις που ασκούνται στο διεθνές σύστημα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έως τις μελλοντικές προοπτικές ενίσχυσης της οικουμενικότητας, της λογοδοσίας και της διεθνούς συνεργασίας.

Η πρώτη θεματική ενότητα, με τίτλο “From Commitment to Withdrawal — and Back to Engagement”, επικεντρώθηκε στην αυξανόμενη τάση κρατών να αποχωρούν ή να αποστασιοποιούνται από τα διεθνή συστήματα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εξετάζοντας τους πολιτικούς και νομικούς παράγοντες που τροφοδοτούν αυτές τις εξελίξεις. Μέσα από παραδείγματα περιφερειακών συστημάτων προστασίας δικαιωμάτων, οι ομιλητές ανέδειξαν τον τρόπο με τον οποίο η επίκληση της κρατικής κυριαρχίας, η παραπληροφόρηση και οι εσωτερικές πολιτικές πιέσεις επηρεάζουν την αξιοπιστία των θεσμών και την εμπιστοσύνη του κοινού προς αυτούς, υπογραμμίζοντας παράλληλα την ανάγκη ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των διεθνών μηχανισμών προστασίας και επαναβεβαίωσης της δέσμευσης στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η δεύτερη θεματική ενότητα, με τίτλο “International Human Rights Bodies under Pressure”, ασχολήθηκε με τις αυξανόμενες πιέσεις που δέχονται τα διεθνή δικαστήρια ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τα συμβατικά όργανα από κράτη που αμφισβητούν ολοένα περισσότερο την αρμοδιότητα και τις ερμηνευτικές τους προσεγγίσεις. Οι συζητήσεις ανέδειξαν τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η δικαστική ανεξαρτησία, τους περιορισμούς που παρατηρούνται στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και την ανάγκη διατήρησης της αξιοπιστίας, της αποτελεσματικότητας και της θεσμικής ακεραιότητας των διεθνών μηχανισμών προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η τρίτη και τελευταία θεματική ενότητα, με τίτλο “Looking Forward: Reinforcing Universality”, υιοθέτησε μια προοπτική στραμμένη στο μέλλον του διεθνούς δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι συζητήσεις ανέδειξαν τον ρόλο των προσφυγών που ασκούνται υπέρ του δημοσίου συμφέροντος (public interest litigation), των συμβουλευτικών γνωμοδοτήσεων και της διεθνούς συνεργασίας, καθώς και την ανάγκη στενότερου συντονισμού μεταξύ των θεσμών για την ενίσχυση της οικουμενικότητας. Παράλληλα, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία των προσεγγίσεων του Παγκόσμιου Νότου και στην αποτελεσματική εφαρμογή των διεθνών κανόνων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε εθνικό επίπεδο.

Το ΙΜΔΑ εκφράζει τις θερμές του ευχαριστίες προς όλους τους ομιλητές, τους συντονιστές και τους συμμετέχοντες που συνέβαλαν σε μια ιδιαίτερα ζωντανή και ουσιαστική ακαδημαϊκή συζήτηση, καθώς και προς το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών για τη φιλοξενία της εκδήλωσης.

Μπορείτε να βρείτε το πρόγραμμα του συνεδρίου εδώ.

Για όσες/όσους δεν είχαν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν από κοντά την εκδήλωση, ακολουθεί το σχετικό βίντεο.